Ankara Çankaya’da HPV Aşısı Uygulamaları ve Rahim Ağzı Kanseri Koruması
Ankara Çankaya’da HPV aşısı uygulamaları; kadınlarda rahim ağzı (serviks), vajina, vulva kanserleri ve genital siğillere neden olan İnsan Papilloma Virüsü’ne (HPV) karşı, bağışıklık sistemini virüs vücuda girmeden önce veya girdikten sonra güçlendirmek amacıyla uygulanan, etkinliği kanıtlanmış, güvenilir ve hayat kurtarıcı bir koruyucu jinekolojik aşılanma sürecidir.
Prof. Dr. Burcu Kısa yönetimindeki kliniğimizde, kadın kanserleri arasında aşı ile %100’e yakın oranda önlenebilen tek kanser türü olan rahim ağzı kanserine karşı en güçlü silahımız olan HPV aşısını büyük bir hassasiyetle uyguluyoruz. Birçok hastamız HPV kelimesini duyduğunda yoğun bir korku ve endişe yaşamaktadır. Oysa HPV, cinsel yaşamı olan hemen hemen her bireyin hayatında bir kez karşılaştığı yaygın bir virüstür. Önemli olan, bu virüsün vücudumuzda kalıcı hücre bozukluklarına (kansere) yol açmasına izin vermemektir.
HPV Aşısı Nedir ve Hangi Amaçla Yapılır?
HPV aşısı; İnsan Papilloma Virüsü’nün (HPV) kanser yapan (yüksek riskli) ve genital siğil yapan (düşük riskli) en yaygın tiplerine karşı laboratuvar ortamında üretilmiş, virüsün genetik materyalini içermeyen güvenli bir aşıdır. Temel amacı, virüs vücuda girmeden önce antikor ürettirerek rahim ağzı, anüs, vulva kanserlerini ve cinsel yolla bulaşan genital siğilleri önlemektir.
HPV Aşısı Hangi HPV Tiplerine Karşı Koruma Sağlar?
HPV aşısı; günümüzde kullanılan 9’lu aşı (Gardasil 9) formuyla, rahim ağzı kanserlerinin %90’ından sorumlu olan Tip 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 ile genital siğillerin %90’ından sorumlu olan Tip 6 ve Tip 11 olmak üzere toplam 9 farklı ve en tehlikeli HPV tipine karşı doğrudan ve güçlü bir koruma sağlar.
| Koruma Sağlanan HPV Tipi | Risk Grubu | Önlediği Temel Hastalıklar |
|---|---|---|
| Tip 6 ve Tip 11 | Düşük Risk (Kanser yapmaz) | Genital Siğiller (Kondilom), Laringeal Papillomatoz. |
| Tip 16 ve Tip 18 | Çok Yüksek Risk | Rahim ağzı kanserlerinin (Serviks) yaklaşık %70’i. |
| Tip 31, 33, 45, 52, 58 | Yüksek Risk | Rahim ağzı, vajina, vulva ve anüs kanserlerinin diğer %20’lik kısmı. |
HPV Aşısı ile HPV Testi Arasındaki Fark Nedir?
HPV aşısı ile HPV testi farkı şudur; HPV testi, rahim ağzından alınan bir sürüntüyle vücudunuzda anlık olarak kanser yapan bir HPV virüsünün bulunup bulunmadığını (teşhisi) araştırır. HPV aşısı ise koldan kas içine yapılan, virüsün gelecekte hücrelerinize yerleşmesini ve hastalık (kanser/siğil) yapmasını engelleyen (koruyucu) tıbbi bir ilaç uygulamasıdır.
Ankara Çankaya’da HPV Aşısı Öncesi Görüşmede Neler Değerlendirilir?
Ankara Çankaya kliniğimizde aşı öncesi görüşmede; hastanın yaş grubu, mevcut jinekolojik şikayetleri, daha önce genital siğil veya anormal smear testi (CIN lezyonları) öyküsü olup olmadığı Prof. Dr. Burcu Kısa tarafından detaylıca dinlenir. Aşı takvimi (2 doz mu yoksa 3 doz mu olacağı) hastanın yaşına göre belirlenerek süreç şeffaf bir şekilde planlanır.
Tıbbi Kılavuzlar Işığında HPV Aşılaması ve Etkinlik Yaşı
“Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri (CDC) güncel kılavuzlarına göre; HPV aşısının rahim ağzı kanserini önlemedeki en yüksek (zirve) etkinliği, virüsle (cinsel temasla) hiç karşılaşılmamış olan 9 ile 14 yaş arası çocukluk ve erken ergenlik döneminde uygulandığında elde edilmektedir. Bu yaş grubundaki güçlü bağışıklık yanıtı sayesinde, ömür boyu koruma için 2 doz aşı yeterli kabul edilmektedir. Ancak kılavuzlar, 15 yaşından 45 yaşına kadar olan tüm bireylerin ‘catch-up’ (yakalama) aşılaması kapsamında 3 doz şeklinde aşılanmasını şiddetle tavsiye etmekte; cinsel yaşamın başlamış olmasının veya daha önce HPV pozitifliği geçirilmesinin aşılamaya kesinlikle engel olmadığını bilimsel kanıtlarla vurgulamaktadır.”
HPV Aşısı Hangi Yaşlarda Uygulanabilir?
HPV aşısı; kız ve erkek çocuklarında 9 yaşından itibaren güvenle uygulanabilmektedir. Aşının üst yaş sınırı uluslararası sağlık otoritelerince 45 yaş olarak belirlenmiştir. Ancak 45 yaşından büyük olup aktif bir cinsel yaşama sahip olan ve yeni partner riskleri taşıyan bireylerde de hekim inisiyatifi ve ortak kararla güvenle uygulanabilmektedir.
Çocukluk ve Ergenlik Döneminde HPV Aşısı Neden Gündeme Gelir?
Çocukluk ve ergenlikte aşının gündeme gelmesi; bağışıklık sisteminin aşılara karşı en güçlü antikor (savunma hücresi) yanıtını bu yaşlarda vermesi nedeniyledir. Virüsle (cinsel temasla) hiç karşılaşılmamış olan 9-14 yaş aralığında yapılan aşılar, kişinin ömür boyu rahim ağzı kanserinden ve siğillerden %99 oranında korunmasını sağlayan en etkili tıbbi yatırımdır.
Yetişkinlerde HPV Aşısına Nasıl Karar Verilir?
Yetişkinlerde HPV aşısına; kişinin medeni durumuna, yeni bir cinsel partneri olup olmadığına ve geçmiş smear/HPV test sonuçlarına bakılarak karar verilir. Yetişkin bir birey 30 veya 40 yaşında dahi olsa, aşının içerdiği 9 farklı tipin tümüyle karşılaşmamış olma ihtimali çok yüksektir; bu nedenle kalan tiplere karşı korunmak için aşı kararı alınır.
Erkekler de HPV Aşısı Yaptırabilir mi?
Evet, erkekler de HPV aşısı kesinlikle yaptırabilir ve yaptırmalıdır. HPV sadece rahim ağzı kanseri yapmaz; erkeklerde penis, anüs ve baş-boyun (gırtlak) kanserleri ile çok yaygın görülen genital siğillere yol açar. Ayrıca erkeklerin aşılanması, virüsün partnerlerine (kadınlara) bulaşma zincirini kırmak ve toplum bağışıklığını sağlamak açısından hayati bir öneme sahiptir.
Cinsel Yaşam Başladıktan Sonra HPV Aşısı Yapılabilir mi?
Evet, cinsel yaşam başladıktan sonra da HPV aşısı yapılabilir. Toplumdaki yaygın yanlış inanışın aksine, bakire olmamak aşı olmaya engel değildir. Aktif cinsel yaşamı olan bir kadın bir veya birkaç HPV tipiyle karşılaşmış olsa bile, aşının içeriğindeki diğer 7-8 tehlikeli tipe karşı henüz bağışıklığı yoktur ve aşı bu yeni tiplerden onu koruyacaktır.
HPV Aşısı Öncesinde HPV Testi veya Smear Gerekir mi?
HPV aşısı öncesinde HPV veya Smear testi şart değildir. Aşının uygulanabilmesi için kişinin daha önce test yaptırmış olması veya test sonuçlarının temiz çıkması gibi tıbbi bir zorunluluk yoktur. İsteyen her kadın, test sonucunu beklemeden aşıya başlayabilir. Ancak yaşınız 21’i geçmişse, genel rahim ağzı sağlığınız için rutin smear testinizi de mutlaka yaptırmalısınız.
HPV Testi Pozitif Olan Kişiler Aşı Olabilir mi?
Evet, HPV testi pozitif olan kişiler aşı olabilir. Aşı, mevcut enfeksiyonu geçirmese de vücudu diğer kanser yapıcı HPV tiplerine karşı korur. Ayrıca bilimsel araştırmalar, aktif enfeksiyon geçiren kişilerde aşılanmanın, bağışıklık sistemini destekleyerek mevcut lezyonların nüksetme (tekrarlama) riskini azalttığını ve rahim ağzındaki hücresel bozulmaların daha hızlı iyileşmesine yardımcı olduğunu göstermektedir.
HPV Aşısı Mevcut Enfeksiyonu veya Genital Siğilleri Tedavi Eder mi?
Hayır, HPV aşısı mevcut enfeksiyonu veya var olan genital siğilleri tedavi etmez. Aşılar tedavi edici (terapötik) değil, koruyucu (profilaktik) ilaçlardır. Vücutta var olan karnabahar şeklindeki aktif bir siğili küçültmez veya pozitif bir HPV testini negatife çevirmez. Siğillerin cerrahi veya medikal (yakma/dondurma) yöntemlerle ayrıca tedavi edilmesi tıbben zorunludur.
Daha Önce Genital Siğil Tedavisi Görenlerde HPV Aşısı Nasıl Değerlendirilir?
Daha önce genital siğil tedavisi görenlerde aşı; hastalığın gelecekte tekrar etmesini (nüksünü) engellemeye yardımcı bir destek olarak değerlendirilir. Kişi siğili tedavi ettirmiş olsa da virüs hala hücrelerde uyku modunda olabilir. Aşılanmak, güçlü bir antikor barajı kurarak hem siğilin geri dönmesini zorlaştırır hem de kişinin diğer kanser yapıcı tiplerden korunmasını garanti altına alır.
HPV Aşısının Doz Sayısı Neye Göre Belirlenir?
Doz sayısı; aşının ilk yapıldığı gündeki yaşınıza göre belirlenir. Bağışıklık sisteminin aşıya en yüksek yanıtı verdiği 9-14 yaş aralığındaki çocuklarda ömür boyu koruma için toplam 2 doz yeterlidir. Ancak ilk doz aşı 15 yaşına girildikten sonra yapılacaksa, yeterli antikor seviyesine ulaşmak için mutlaka toplam 3 doz aşı uygulanması gerekmektedir.
| Aşılama Yaşı (İlk Doz Zamanı) | Toplam Doz Sayısı | Uygulama Takvimi (Aylar) |
|---|---|---|
| 9 ile 14 Yaş Arası | 2 Doz | 0 ve 6. aylar (İlk dozdan 6 ay sonra). |
| 15 ile 45 Yaş Arası | 3 Doz | 0, 2 ve 6. aylar (İlk dozdan 2 ay ve 6 ay sonra). |
HPV Aşısı Dozları Arasında Ne Kadar Süre Olmalıdır?
Dozlar arasındaki süre; 3 dozluk takvimde “0, 2, 6” kuralına göre işler. Birinci doz yapıldıktan 2 ay sonra ikinci doz uygulanır. Üçüncü doz ise ilk dozdan tam 6 ay sonra (yani ikinci dozdan 4 ay sonra) yapılır. 2 dozluk çocukluk çağı takviminde ise iki doz arasında en az 6 aylık bir süre olmalıdır.
Aşı Dozu Gecikirse Seriye Yeniden Başlamak Gerekir mi?
Hayır, aşı dozu gecikirse seriye yeniden başlamak (baştan almak) gerekmez. Eğer unutkanlık, hastalık veya hamilelik gibi nedenlerle ikinci veya üçüncü dozu zamanında yaptıramadıysanız, kaldığınız yerden eksik dozu tamamlayarak devam edebilirsiniz. Önceki yapılan aşılar geçerliliğini korur, bağışıklık sistemi ilk dozu unutmaz; sadece kalan dozun en kısa sürede yapılması hedeflenir.
Daha Önce HPV Aşısı Olup Olmadığını Bilmeyenler Nasıl Bir Yol İzlemelidir?
Aşı olup olmadığını bilmeyenler; eğer e-Nabız, aşı kartı veya hastane kayıtlarından geçmiş aşı durumlarına ulaşamıyorlarsa, korumasız kalmaktansa sıfırdan aşı takvimine başlamaları tıbben en güvenilir yoldur. Fazladan bir HPV aşısı dozunun vücuda veya bağışıklık sistemine zarar vermediği kanıtlanmıştır; önemli olan eksiksiz bağışıklık kazanmaktır.
HPV Aşısı Nasıl Uygulanır ve Sonrasında Nelere Dikkat Edilir?
HPV aşısı; kolun üst kısmındaki kas dokusuna (deltoid kası) ince bir iğne ile enjekte edilerek uygulanır. İşlem saniyeler sürer. Aşı sonrasında hastanın omuz bölgesinde hafif bir ağrı veya kızarıklık olabilir. Uygulamadan sonra hastanın 15 dakika klinikte dinlenmesi önerilir; sonrasında günlük yaşantıya, banyo yapmaya veya spor yapmaya hiçbir kısıtlama olmaksızın devam edilebilir.
HPV Aşısının Olası Yan Etkileri Nelerdir?
HPV aşısının olası yan etkileri; diğer tüm standart aşılarla (grip, tetanos) tamamen aynıdır ve oldukça hafiftir. İğne yerinde kısa süreli ağrı, şişlik veya kızarıklık en sık görülen durumdur. Bazı hastalarda aynı gün hafif bir halsizlik, baş ağrısı veya düşük dereceli ateş görülebilir. Kısırlık yapar veya menopoza sokar gibi asılsız iddialar tamamen bilim dışıdır.
Hangi Durumlarda HPV Aşısı Ertelenir veya Uygulanmaz?
HPV aşısının ertelendiği durumlar; hastanın o gün 38 dereceyi aşan şiddetli bir ateşli enfeksiyon (grip vb.) geçirmesi veya hamile olduğunun öğrenilmesi durumlarıdır. Aşı kesin olarak uygulanmayan tek grup ise; daha önceki bir HPV aşısı dozuna karşı veya aşının içindeki bir maddeye (maya hücrelerine) karşı “anafilaksi” adı verilen şiddetli ölümcül alerji öyküsü olanlardır.
Gebelik ve Emzirme Döneminde HPV Aşısı Nasıl Değerlendirilir?
Gebelik ve emzirmede HPV aşısı; gebelik döneminde (canlı aşı olmamasına rağmen) tedbir amaçlı olarak uygulanmaz ve doğum sonrasına ertelenir. Eğer kadın ilk dozu olduktan sonra hamile kaldığını öğrenirse, kalan dozlar iptal edilmez, sadece doğumdan sonraya ötelenir. Ancak emzirme (lohusalık) dönemi aşıya engel değildir; emziren anneler güvenle HPV aşısı yaptırabilirler.
Bağışıklık Sistemini Etkileyen Hastalığı Olanlarda Aşı Planı Nasıl Yapılır?
Bağışıklık sistemini etkileyen (HIV, Otoimmün) hastalığı olanlarda; aşı takvimi yaşa bakılmaksızın daima 3 doz olarak planlanır. Bağışıklığı baskılayıcı ilaç (immünsüpresif) kullanan veya bağışıklık yetmezliği olan kişilerde vücudun antikor üretme yeteneği düştüğü için, kişi 9-14 yaş aralığında bir çocuk olsa bile güçlü bir koruma elde edebilmek için mutlaka 3 dozluk (0-2-6) takvim uygulanır.
HPV Aşısı Sonrasında Smear ve HPV Taramalarına Devam Etmek Gerekir mi?
Evet, aşı sonrasında Smear ve HPV taramalarına devam etmek kesinlikle gerekir. 9’lu aşı, rahim ağzı kanserine neden olan en tehlikeli 9 tipe karşı %90 oranında koruma sağlar. Ancak aşının kapsamadığı, kanser yapma potansiyeli olan çok daha nadir diğer %10’luk HPV tipleri de mevcuttur. Bu nedenle aşı olsanız dahi rutin rahim ağzı taramalarını aksatmamalısınız.
Ankara Çankaya’da HPV Aşısı Takvimi ve Eksik Dozların Tamamlanması Nasıl Planlanır?
Ankara Çankaya kliniğimizde aşı takvimi; ilk görüşmenizde Prof. Dr. Burcu Kısa tarafından yaşınıza göre 2 veya 3 dozluk çizelge halinde size sunularak planlanır. Aşı randevularınız sisteme kaydedilir ve zamanı geldiğinde size hatırlatılır. Başka bir merkezde ilk dozunu olup kalanını tamamlayamayan hastalarımızın eksik dozları da aynı marka (Gardasil 9) aşı ile güvenle tamamlanmaktadır.
HPV Aşısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular Nelerdir?
1. HPV aşısı kısırlık yapar mı?
Kesinlikle yapmaz. Aşı karşıtı gruplar tarafından ortaya atılan bu iddia tamamen bilim dışıdır. Yapılan milyonlarca klinik çalışmada HPV aşısının yumurtalık rezervine, doğurganlığa veya hormonlara hiçbir olumsuz etkisi olmadığı kanıtlanmıştır. Aksine, rahim ağzı kanserini önleyerek rahminizi (üreme organınızı) koruduğu için gelecekteki anneliğinizi garanti altına alır.
2. 45 yaşından sonra HPV aşısı olunabilir mi?
Dünya Sağlık Örgütü rutin aşılamayı 45 yaşına kadar önerse de, bu kesin bir yasak (kontrendikasyon) değildir. 45 yaşından büyük olup yeni bir cinsel hayata başlayan, boşanıp yeni partner edinen kadınlar hekimleriyle konuşarak, aşının faydalarının yüksek olacağı kararına varırlarsa aşıyı güvenle yaptırabilirler.
3. Sadece tek doz aşı olmak korur mu?
Tek doz aşı vücuda bir miktar bağışıklık tanıtır ancak ömür boyu kalıcı ve güçlü bir koruma için antikor seviyesi yetersiz kalır. Gerçek ve kalıcı koruma (kanserden kurtulma) ancak yaşınıza göre belirlenen 2 veya 3 dozluk aşı takviminin tamamının eksiksiz olarak vücuda enjekte edilmesiyle sağlanır.
4. HPV aşısının içindeki virüs beni hasta eder mi?
Hayır. HPV aşıları (Gardasil) “canlı virüs” aşısı değildir. Aşının içinde gerçek HPV virüsü veya virüsün DNA’sı bulunmaz. Sadece laboratuvarda üretilmiş, virüsün dış kabuğuna (kılıfına) benzeyen zararsız protein partikülleri bulunur. Bu nedenle aşının sizi HPV hastası yapması veya siğil çıkarması tıbben imkânsızdır.
5. Rahim ağzı kanseri teşhisi almışken aşı olunur mu?
Aktif olarak rahim ağzı kanseri tedavisi gören bir hastada aşının kanseri küçültücü (iyileştirici) bir etkisi yoktur. Ancak erken evre CIN lezyonları (kanser öncüsü bozulmalar) için LEEP veya Konizasyon ameliyatı olmuş hastalarda ameliyattan hemen sonra aşı yapılması, hastalığın tekrar nüksetme ihtimalini bilimsel olarak yarı yarıya azaltmaktadır.
6. Erkek çocuklarına HPV aşısı yapmak neden önemlidir?
Virüs cinsiyet ayrımı yapmaz. Erkeklerde penis kanseri, anüs kanseri ve çok bulaşıcı olan genital siğillere yol açar. Erkek çocukları aşılandığında hem kendileri bu kanser/siğil riskinden kurtulur hem de gelecekteki partnerlerine virüsü bulaştıramayacakları için kadınlarda rahim ağzı kanserinin tamamen yok edilmesine büyük katkı sağlarlar.
7. Gardasil 4 ve Gardasil 9 arasındaki fark nedir?
Gardasil 4 eski nesil bir aşıdır ve sadece 4 tipe (6, 11, 16, 18) karşı korur. Gardasil 9 ise en güncel ve en geniş kapsamlı aşıdır; bu 4 tipe ek olarak rahim ağzı kanseri yapan 5 farklı tehlikeli virüs tipine (31, 33, 45, 52, 58) daha tam koruma sağlar.
8. Önceden 4’lü aşı oldum, 9’lu aşıyı tekrar olmalı mıyım?
Evet, olabilirsiniz. Yıllar önce 4’lü aşıyı tam doz olmuş kişiler, yeni çıkan ekstra 5 tehlikeli tipe karşı da koruma sağlamak isterlerse, hekim kontrolünde Gardasil 9 aşısını sıfırdan 3 dozluk yeni bir takvim olarak güvenle yaptırabilirler; bu durum bağışıklık sistemine zarar vermez.
9. Aşı öncesi aç veya tok olmam fark eder mi?
Açlık veya tokluk durumu aşının etkinliğini değiştirmez. Ancak iğne korkusu veya heyecana bağlı anlık tansiyon düşüklüklerini (baygınlık hissini) önlemek amacıyla hastalarımızın aşıya tok karnına gelmelerini her zaman daha çok tavsiye ediyoruz.
10. HPV aşısı ömür boyu korur mu, tekrarı gerekir mi?
Mevcut bilimsel veriler ve uzun vadeli takip çalışmaları, doğru dozda ve eksiksiz yapılan HPV aşılarının sağladığı antikor düzeyinin ömür boyu yüksek kaldığını göstermektedir. Bu nedenle aşının 10-15 yıl sonra tekrar hatırlatma dozunun (rapel) yapılmasına şu anki tıbbi standartlara göre gerek yoktur.
11. Aynı gün içinde başka aşılarla birlikte HPV aşısı vurulabilir mi?
Evet. HPV aşısı inaktif bir aşı olduğu için, Grip (İnfluenza), Hepatit B veya Tetanos gibi diğer standart aşılarla aynı gün, farklı kollardan veya bölgelerden olmak şartıyla güvenle uygulanabilir. Bağışıklık sisteminde bir çakışmaya veya yan etki artışına neden olmaz.
12. Prezervatif kullansam da aşı olmalı mıyım?
Kesinlikle olmalısınız. Prezervatif (kondom) cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı çok iyi bir bariyer olsa da, genital bölgenin (kasık, vulva) kondom dışında kalan ve cilt cilde temas eden kısımlarından HPV bulaşması son derece kolaydır. Aşılama, virüsten korunmanın tartışmasız en kesin yoludur.
13. Cinsel hayatı olmayan bir kadın HPV aşısı olmak zorunda mı?
Zorunlu olmamakla birlikte en ideal aşılanma zamanı tam da cinsel hayat başlamadan önceki bu ‘virüsle hiç karşılaşılmamış’ dönemdir. Aşı, kişiyi gelecekteki olası cinsel temaslara ve risklere karşı önceden hazırlanmış, zırhlanmış ve %100 güvence altına alınmış bir bağışıklık sistemiyle korur.
14. Sigara içenlerin HPV aşısı yaptırması işe yarar mı?
Elbette yarar. Ancak sigara, rahim ağzındaki bağışıklık hücrelerini zayıflattığı için vücuda giren HPV virüsünün kansere dönüşme hızını dramatik ölçüde artırır. Sigara içen kadınlar rahim ağzı kanseri açısından zaten yüksek risk grubunda oldukları için aşılanmaları çok daha kritik ve koruyucu bir öneme sahiptir.
15. HPV aşısı devlet (SGK) tarafından karşılanıyor mu?
Şu anki güncel Türkiye sağlık politikalarına göre HPV aşısı Ulusal Aşı Takvimine henüz rutin olarak dahil edilmemiştir ve devlet (SGK) tarafından ödenmemektedir. Hastalarımız aşıyı eczanelerden kendi imkanlarıyla temin ederek kliniğimizde veya hastanelerde güvenle uygulattırabilmektedirler.
