Ankara Çankaya’da Rahim Filmi (HSG) Uygulaması ve Değerlendirmesi
Rahim filmi (Histerosalpingografi – HSG); rahim ağzından özel bir kontrast madde (renkli sıvı) verilerek rahim iç boşluğunun yapısını ve yumurtalıklarla rahim arasındaki köprü olan fallop tüplerinin açık olup olmadığını floroskopi (röntgen) cihazı ile görüntülememizi sağlayan, kısırlık (infertilite) teşhisinde altın standart olarak kabul edilen temel ve güvenilir bir tıbbi görüntüleme yöntemidir.
Prof. Dr. Burcu Kısa yönetimindeki Ankara Çankaya kliniğimizde, bebek sahibi olma yolculuğunuzdaki en önemli basamaklardan biri olan rahim filmi değerlendirmesini bilimsel veriler ve yüksek empati ile yürütüyoruz. Çoğu kadının çevreden duyduğu abartılı ağrı hikayeleri nedeniyle çekinerek yaklaştığı HSG işlemi, günümüzün modern tıbbi aletleri ve deneyimli yaklaşımları ile oldukça konforlu bir şekilde tamamlanabilmektedir. Amacımız, embriyonun (bebeğin) tutunacağı rahim zeminini ve geçeceği yolları (tüpleri) net bir şekilde haritalandırarak, zaman kaybetmeden en doğru doğal gebelik veya tüp bebek tedavisini planlamaktır.
Rahim Filmi (HSG) Nedir ve Neden Çekilir?
Rahim filmi (HSG); içeriğinde iyot bulunan zararsız bir kontrast maddenin vajinal yoldan rahim içine verilmesi ve bu sıvının tüplerden geçişinin röntgen ışınlarıyla anlık olarak izlenmesi işlemidir. Temel olarak; doğal yolla gebelik elde edilemediğinde tüplerde bir tıkanıklık, rahim içinde bir perde (septum), polip veya miyom gibi yapısal bir engel olup olmadığını teşhis etmek için çekilir.
Rahim Filmi ile Rahim ve Tüpler Hakkında Hangi Bilgiler Elde Edilir?
Rahim filmi ile elde edilen bilgiler; rahim iç boşluğunun hacmi, şekil bozuklukları (T şeklinde rahim, çift rahim), embriyonun tutunmasını engelleyen yapışıklıklar (Asherman sendromu) ve fallop tüplerinin sağ ve sol taraftan açık olup olmadığıdır. Ayrıca tüplerin içinde sıvı birikmesi (hidrosalpinks) gibi tüp bebek tedavisinin başarısını doğrudan düşüren toksik durumlar da bu filmle net bir şekilde saptanır.
Gebelik Oluşmadığında HSG Hangi Durumlarda İstenir?
Gebelik oluşmadığında HSG; anne adayının yumurtlaması (ovülasyonu) düzenli, baba adayının sperm testleri (spermiyogram) normal çıkmasına rağmen 1 yıllık (35 yaş üstünde 6 aylık) korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebelik elde edilemediğinde temel tarama testi olarak istenir. Ayrıca tekrarlayan gebelik kayıpları (düşükler) yaşandığında rahim içi yapıyı kontrol etmek için de mutlaka başvurulan bir yöntemdir.
Ankara Çankaya’da Rahim Filmi Öncesi Değerlendirme Nasıl Yapılır?
Ankara Çankaya kliniğimizde film öncesi değerlendirme; hastanın detaylı jinekolojik öyküsünün dinlenmesi, geçirdiği pelvik enfeksiyonların (PID) veya karın cerrahilerinin sorgulanması ile başlar. Prof. Dr. Burcu Kısa tarafından yapılan vajinal muayene ve ultrasonografi ile rahim ağzında veya vajinada işleme engel olabilecek aktif bir enfeksiyon olup olmadığı kontrol edilerek filmin güvenli zamanlaması planlanır.
Rahim Filmi ile Ultrason Arasındaki Fark Nedir?
Rahim filmi ile ultrason arasındaki temel fark; ultrasonun rahmin kas tabakasını, dış yapısını ve yumurtalıkları ses dalgalarıyla göstermesi; rahim filminin ise röntgen ışınlarıyla rahmin sadece “iç boşluğunu” ve tüplerin geçirgenliğini göstermesidir. Normal bir ultrasonda tüpler tıkanık dahi olsa görülemez; tüplerin açıklığını kanıtlayan yegane temel test rahim filmidir.
| Görüntüleme Kriteri | Transvajinal Ultrasonografi | Rahim Filmi (HSG) |
|---|---|---|
| Fallop Tüplerinin Durumu | Sadece içleri çok şişerse görülür, açıklık durumu bilinemez. | Sıvı geçişi izlenerek tıkalı veya açık olduğu %100 görülür. |
| Kullanılan Teknoloji | Zararsız ses dalgaları. | Çok düşük dozlu X-ışını (Röntgen) ve kontrast madde. |
| Rahim İçi (Kavite) Görüntüsü | Dolaylı olarak rahim zarının (endometrium) kalınlığı ölçülür. | Rahim boşluğunun üç boyutlu şekli (perde, yapışıklık) net çizilir. |
| Yumurtalıkların Durumu | Yumurta rezervi ve kistler detaylıca saptanır. | Yumurtalıklar bu filmde kesinlikle görüntülenmez. |
HSG Adetin Kaçıncı Günü Çekilir?
HSG (Rahim filmi); genellikle adet kanamasının tamamen bittiği gün ile yumurtlama (ovülasyon) gününün başladığı dönem arasındaki temiz günlerde, yani adetin ilk gününden sayılarak ortalama 7. ile 11. günler arasında çekilir. Bu dönemde rahim iç zarı incedir, film çok daha net çıkar ve rahimde olası bir gebelik bulunma riski sıfırdır.
Adetleri Düzensiz Olanlarda Rahim Filmi Zamanı Nasıl Belirlenir?
Adetleri düzensiz olanlarda film zamanı; hastanın adet kanamasının bittiği ilk 3-4 gün baz alınarak planlanır. Eğer hasta aylarca adet göremiyorsa (örneğin şiddetli PKOS durumunda), önce hekim tarafından ilaçla adet görmesi (kanama yaşaması) sağlanır ve bu kanama biter bitmez rahim içi dokusu yenilenmişken güvenle film çekimi gerçekleştirilir.
Rahim Filmi Öncesinde Gebelik Olasılığı Neden Kontrol Edilir?
Gebelik olasılığının kontrol edilmesi; HSG sırasında kullanılan X-ışınlarının (radyasyon) ve rahim içine verilen basınçlı kontrast sıvısının, henüz yerleşme aşamasında olan erken bir gebeliğe zarar verme veya düşüğe neden olma riski taşımasındandır. İşlem kesinlikle hamilelik şüphesi olmayan dönemde yapılmalı, şüphe varsa mutlaka kanda Beta-hCG gebelik testi ile dışlanmalıdır.
HSG Öncesinde Cinsel İlişki Konusunda Nelere Dikkat Edilmelidir?
Cinsel ilişki konusunda dikkat edilecekler; adet kanamasının başladığı ilk günden, rahim filminin çekileceği güne kadar geçen süre boyunca hiçbir şekilde korunmasız cinsel ilişkiye girilmemesidir. Bu kısıtlama, film anında rahim ve tüplerde erken bir döllenme (fark edilmeyen bir gebelik) ihtimalini tıbben yüzde yüz ortadan kaldırmak için kritik bir gerekliliktir.
Vajinal Enfeksiyon veya Akıntı Varken Rahim Filmi Çekilebilir mi?
Vajinal enfeksiyon veya akıntı varken rahim filmi; kesinlikle çekilemez. Kötü kokulu, sarı/yeşil akıntıyla seyreden aktif bir enfeksiyon (vajinit veya servisit) varsa, rahim ağzından içeri verilen sıvı bu bakterileri tüplere ve karın boşluğuna taşıyarak “Pelvik İnflamatuar Hastalık (PID)” adı verilen şiddetli karın içi iltihabına neden olabilir. Önce enfeksiyon tedavi edilmeli, film ertelenmelidir.
Rahim Filminde Kullanılan Kontrast Madde Nedir ve Alerji Öyküsü Neden Sorulur?
Kullanılan kontrast madde; röntgen ışınlarının dokulardan geçerken rahim boşluğunu beyaz ve parlak göstermesini sağlayan “iyot” içerikli özel bir tıbbi sıvıdır. Alerji öyküsü, bazı hastaların iyota veya deniz ürünlerine karşı şiddetli alerjik reaksiyon (anafilaksi) gösterebilme riskinden dolayı sorulur. Alerjisi olan hastalarda özel hazırlık yapılır veya farklı görüntüleme alternatifleri aranır.
Tıbbi Kılavuzlar Işığında İnfertilite ve Rahim Filmi (HSG)
“Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM) ve Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyolojisi Derneği (ESHRE) temel kısırlık (infertilite) değerlendirme yönergelerine göre; açıklanamayan kısırlık teşhisi konulmadan veya Aşılama (IUI) gibi tedavilere başlanmadan önce her kadının tüplerinin açık (patent) olduğu mutlak suretle kanıtlanmalıdır. Bu kanıtı sağlamada Histerosalpingografi (HSG), hem düşük maliyetli olması hem de fallop tüplerinin anatomik mimarisini dinamik olarak gösterebilmesi nedeniyle tüm dünyada ‘altın standart’ ilk basamak tarama testi olarak kabul edilmektedir. Ayrıca, HSG sırasında kullanılan iyotlu sıvıların, tüplerdeki mukus tıkaçlarını açarak filmin çekildiği ayı takip eden ilk 3 ila 6 ay içinde doğal yolla gebelik oranlarını istatistiksel olarak artırdığı da klinik çalışmalarla desteklenmektedir.”
HSG Öncesinde Aç Kalmak veya İlaç Kullanmak Gerekir mi?
HSG öncesinde açlık ve ilaç kullanımı; işlemin anesteziyle (uyutularak) yapılıp yapılmamasına göre değişir. Anestezisiz standart bir HSG çekiminde aç kalmaya gerek yoktur; hastanın tok gelmesi tansiyon düşmesini engeller. Ancak işlem hafif anestezi (sedasyon) altında yapılacaksa mutlaka en az 6-8 saat açlık istenir. Hekim önerisiyle işlemden 1 saat önce hafif bir ağrı kesici alınabilir.
Rahim Filmi Nasıl Çekilir?
Rahim filmi; özel bir röntgen masasında jinekolojik muayene pozisyonunda çekilir. Spekulum ile vajina açıldıktan sonra rahim ağzı solüsyonla temizlenir. Çok ince, yumuşak bir kateter (kanül) rahim ağzından içeri yerleştirilir ve yavaşça kontrast sıvı verilir. Sıvı rahim içini doldurup tüplere doğru ilerlerken, yukarıdan röntgen cihazıyla saniyeler içinde peş peşe filmler alınarak işlem tamamlanır.
HSG Sırasında Neler Hissedilebilir?
HSG sırasında hissedilenler; kontrast sıvı rahim boşluğunu doldururken ve tüplerden geçerken yaratılan hafif basınca bağlı olarak, genellikle adet sancısına veya şiddetli krampa benzeyen anlık (10-15 saniyelik) bir kasık sızısıdır. Yeni nesil C-kollu röntgen cihazları ve atravmatik (yumuşak) kateterler sayesinde bu işlem eskisi gibi korkutucu bir ağrıya neden olmadan rahatça tolere edilmektedir.
Rahim Filmi Anestezi ile Çekilebilir mi?
Evet, rahim filmi anestezi ile çekilebilir. Özellikle vajinismus öyküsü olan, jinekolojik muayenelerde aşırı stres ve kasılma yaşayan veya ağrı eşiği çok düşük olan hastalarda, damar yolundan verilen hafif bir uyku hali (sedasyon anestezisi) altında HSG çekimi son derece konforlu bir şekilde yapılabilmektedir. Hasta uyandığında işlem bitmiş olur ve ağrı hatırlamaz.
HSG İşlemi Ne Kadar Sürer ve Sonrasında Eve Dönülebilir mi?
HSG işleminin süresi; hastanın hazırlanması, kateterin yerleştirilmesi ve görüntülerin alınması dahil toplamda yaklaşık 5 ila 10 dakika kadar süren oldukça pratik bir tıbbi süreçtir. İşlemden sonra hasta odasında 15-20 dakika dinlendirilir. Anestezi alınmadıysa hasta hemen normal günlük yaşantısına ve işine dönebilir; yatış gerektirmez.
Rahim Filminde Tüplerin Açık veya Kapalı Görünmesi Ne Anlama Gelir?
Tüplerin görünümü; kontrast maddenin her iki tüpten de rahatça geçerek karın boşluğuna döküldüğü izlenirse tüpler “açık ve sağlıklı” demektir (doğal gebeliğe engel yoktur). Eğer sıvı tüpün belirli bir noktasında kalır ve ilerlemezse tüpler “tıkalı” (kapalı) anlamına gelir. Her iki tüp de tıkalıysa yumurta ve sperm buluşamayacağı için normal gebelik elde edilemez.
HSG’de Tıkalı Görünen Tüp İçin Ek İnceleme Gerekir mi?
Tıkalı görünen tüp için ek inceleme; bazen gerekir. HSG çekimi sırasında verilen sıvının yarattığı basınçla veya hastanın ağrı/heyecan nedeniyle anlık olarak rahim kaslarını kasmasıyla (spazm), aslında açık olan bir tüp filmde tıkalı gibi yansıyabilir (Yalancı Tıkanıklık). Bu şüpheyi gidermek ve tüpün gerçek durumunu teyit etmek için altın standart yöntem olan Laparoskopi (kapalı cerrahi) planlanabilir.
Rahim Filminde Rahim İçine Ait Bir Farklılık Görülürse Nasıl İlerlenir?
Rahim içinde farklılık görülürse; örneğin rahmi ikiye bölen bir perde (septum), bebeğin yerleşeceği alanı daraltan submüköz bir miyom, polip veya rahim içi yapışıklık (sineşi) tespit edilirse, tüp bebek veya aşılama tedavisine başlanmadan önce mutlaka “Histeroskopi” adı verilen kameralı cerrahi işlem uygulanarak bu anatomik kusur tıraşlanıp düzeltilir ve rahim gebeliğe hazırlanır.
Rahim Filminin Olası Riskleri Nelerdir?
Rahim filminin olası riskleri; son derece nadir görülmekle birlikte, iyota bağlı alerjik reaksiyonlar, işlem sırasında hissedilen rahim kasılmasına bağlı geçici tansiyon düşüklüğü (vazovagal senkop) ve işlem sonrasında pelvik bölgede hafif enfeksiyon gelişimidir. İşlem sonrası reçete edilecek profilaktik (koruyucu) antibiyotik kullanımıyla enfeksiyon riski neredeyse tamamen ortadan kaldırılır.
HSG Sonrasında Lekelenme ve Kramp Olursa Nelere Dikkat Edilmelidir?
HSG sonrası lekelenme ve kramp; rahim ağzının aletlerle tutulmasına ve içeri verilen sıvının basıncına bağlı olarak ilk 1-2 gün çok sık görülen fizyolojik bir durumdur. Adet sancısına benzeyen bu kramplar basit ağrı kesicilerle geçer. Birkaç gün hafif pembe veya kahverengi lekelenme beklenen bir durumdur, bu süreçte hijyenik ped kullanılması yeterlidir.
Rahim Filmi Sonrası Hangi Belirtilerde Hekime Başvurulmalıdır?
Hekime başvurulması gereken belirtiler; basit lekelenmeyi geçen ve adet kanamasından daha yoğun, durmayan taze kırmızı kanama; ağrı kesicilere hiçbir şekilde yanıt vermeyen şiddetli ve artan kasık/karın ağrısı; 38 dereceyi aşan ateş tablosu ve kötü kokulu, sarı-yeşil vajinal akıntı durumlarıdır. Bu bulgular olası bir pelvik enfeksiyon işaretidir ve acil değerlendirme gerektirir.
HSG Sonrasında Cinsel İlişkiye ve Gebelik Denemelerine Ne Zaman Başlanabilir?
Cinsel ilişkiye ve gebelik denemelerine başlamak için; olası bir enfeksiyon riskini ekarte etmek ve rahim ağzındaki mikro hassasiyetlerin geçmesini beklemek amacıyla işlemden sonraki ilk 48 saat (2 gün) boyunca cinsel perhiz önerilir. İki günün ardından hastalar güvenle rutin cinsel yaşamlarına dönebilir ve o ayki yumurtlama (fertil) günlerinde hemen gebelik denemelerine başlayabilirler.
Ankara Çankaya’da Rahim Filmi Sonucu Nasıl Değerlendirilir ve Sonraki Adım Nasıl Planlanır?
Ankara Çankaya kliniğimizde sonucun değerlendirilmesi; çekilen filmin röntgen görüntüleri (CD/USB formatında) üzerinden Prof. Dr. Burcu Kısa tarafından bizzat hasta ile birlikte şeffafça yapılarak planlanır. Tüpler açıksa ve sperm normalse Aşılama (IUI) veya yumurtlama takibine geçilir; her iki tüp tıkalı veya onarılamaz derecede hasarlıysa zaman kaybedilmeden doğrudan Tüp Bebek (IVF) sürecine yönlendirme yapılır.
Rahim Filmi (HSG) Hakkında Sıkça Sorulan Sorular Nelerdir?
1. Rahim filmi çektirmek çok acı verici midir?
Eski teknoloji cihazlar ve sert metal aletler kullanıldığında ağrılı bir işlemdi. Ancak günümüzde anestezisiz çekimlerde bile yumuşak (atravmatik) silikon kateterler ve yeni nesil dijital röntgen cihazları kullanıldığı için hastalar çoğunlukla sadece birkaç saniyelik adet sancısına benzer hafif bir baskı hissederler.
2. Bakirelere (hiç cinsel ilişki yaşamamışlara) rahim filmi çekilir mi?
Rahim filmi (HSG) vajina içine spekulum (ayırıcı alet) yerleştirilerek ve rahim ağzından içeri girilerek uygulanan anatomik bir işlem olduğu için, kızlık zarına (hymen) zarar vereceğinden bekar (bakire) hastalarda bu işlem tıbbi ve anatomik kısıtlamalar nedeniyle uygulanamamaktadır.
3. Rahim filmi sonrası hamile kalma şansı artar mı?
Evet, artabilir. İçeri verilen basınçlı kontrast sıvı, fallop tüplerinin içindeki ufak mikroskobik mukus tıkaçlarını veya hücresel döküntüleri temizleyerek ince tıkanıklıkları (yapışıklıkları) açabilir. Bu sayede, filmin çekildiği ayı takip eden ilk 3-6 ay içinde doğal yolla hamile kalma şansında istatistiksel bir artış gözlemlenmektedir.
4. Tüplerim kapalıysa rahim filmi sırasında açılabilir mi?
Eğer tıkanıklık basit bir salgı veya mukus tıkacına bağlıysa, içeri verilen sıvının basıncı bu küçük tıkanıklığı “yıkama” (flushing) etkisiyle anında açabilir. Ancak tıkanıklık enfeksiyona bağlı sert yara dokusundan (skar) veya şiddetli yapışıklıktan kaynaklanıyorsa filmin basıncı bunu açmaya yetmez.
5. Rahim filmi çekilirken alınan radyasyon tehlikeli midir?
Hayır. HSG çekimi sırasında kullanılan X-ışını (radyasyon) miktarı son derece düşüktür; ortalama bir akciğer röntgeninden bile daha az radyasyon alınır. Bu miktar, yumurtalık hücrelerinize veya o ay oluşabilecek potansiyel bir gebeliğe (bebeğe) zarar verecek seviyede kesinlikle değildir.
6. Adet kanaması devam ederken rahim filmi çekilir mi?
Kesinlikle çekilmez. Kanama varken rahim boşluğuna verilen basınçlı sıvı, adet kanını (ve olası endometrium dokularını) tüpler aracılığıyla karın boşluğuna itebilir; bu da çikolata kisti (endometriozis) veya enfeksiyon riskini artırır. Film için ideal zaman kanamanın tamamen bitip lekelenmenin dahi olmadığı günlerdir.
7. Tek tüp tıkalıysa hamile kalınır mı?
Evet kalınabilir. Yumurtalıklarınızdan atılan yumurta, eğer açık olan ve sağlıklı çalışan taraftaki tüpün olduğu ay gerçekleşirse, döllenme sağlanarak sağlıklı bir doğal gebelik rahatlıkla elde edilebilir. Her iki tüpün de açık olması şart değildir, tek bir sağlıklı tüp gebelik için yeterlidir.
8. Rahim filmi ile polip veya miyom tespit edilebilir mi?
Evet. Eğer polip veya miyom, rahim kasının içinde veya dışında değil de doğrudan bebeğin yerleşeceği “rahim iç boşluğunda (kavitede)” yer alıyorsa, içeri verilen beyaz sıvı bu kitlelerin etrafını sarar ve röntgende dolum defekti (kara bir boşluk) olarak net şekilde tespit edilir.
9. Tüp bebek yaptıracak olanlar da rahim filmi çektirmeli mi?
Evet. Tüp bebekte tüplerin açık olmasına gerek yoktur, ancak tüplerin içinde sıvı birikmesi (Hidrosalpinks) varsa bu zehirli sıvı rahme akarak transfer edilen embriyoyu öldürebilir. Ayrıca rahim zarında embriyonun tutunmasını engelleyecek bir yapışıklık olup olmadığını görmek için tedavi öncesi HSG şarttır.
10. Kürtaj olduktan ne kadar zaman sonra HSG çekilebilir?
Kürtaj işleminden sonra rahim iç tabakasının (endometrium) tamamen iyileşmesi ve kendini onarması gerekir. Yanıltıcı görüntüler elde etmemek ve enfeksiyonu önlemek için, kürtaj sonrası en az 2 veya 3 tam adet döngüsünün geçmesini beklemek en güvenli tıbbi yaklaşımdır.
11. Rahim filmi sonrası neden antibiyotik verilir?
Vajinada var olabilen doğal bakterilerin, işlem sırasında verilen sıvı ile rahme ve tüplere doğru (yukarıya) taşınma ihtimaline karşı önlem almak amacıyla reçete edilir. Pelvik iltihabı (PID) önlemek için koruyucu (profilaktik) olarak birkaç gün antibiyotik kullanımı standart bir prosedürdür.
12. Anestezi alırsam aynı gün araba kullanabilir miyim?
Hayır. Damar yolundan verilen sedasyon (hafif uyku anestezisi) ilaçları, işlemden sonraki birkaç saat boyunca reflekslerinizi ve dikkat sürenizi zayıflatır. Bu nedenle işlem günü kesinlikle araç kullanılmamalıdır; evinize sizi bir yakınınızın bırakması güvenliğiniz için zorunludur.
13. Filmde rahimde perde (septum) çıkarsa ne olur?
Rahimde perde (septum), embriyonun tutunmasını ve büyümesini zorlaştırarak tekrarlayan düşüklere veya erken doğuma yol açabilen doğuştan gelen anatomik bir kusurdur. HSG’de saptanırsa, tüp bebek veya doğal gebelik denenmeden önce Histeroskopi işlemiyle alttan girilerek bu perde ağrısızca kesilip düzeltilir.
14. Rahim filmi devlet hastanelerinde veya SGK’da çekilir mi?
Evet. İnfertilite (kısırlık) araştırması ve tekrarlayan gebelik kayıpları tıbbi bir hastalık süreci olduğu için, doktorunuz uygun gördüğünde rahim filmi (HSG) devlet ve üniversite hastanelerinin ilgili bölümlerinde veya anlaşmalı özel merkezlerde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kapsamında çekilebilmektedir.
15. Rahim filmimi başka bir şehirde çektirsem tedevime Ankara’da devam edebilir miyim?
Kesinlikle devam edebilirsiniz. HSG görüntüleri standart dijital sistemlere (CD veya USB) yüklenir. Ankara Çankaya kliniğimize geldiğinizde, dijital ortamdaki yüksek çözünürlüklü filminizi sistemlerimizde açarak Prof. Dr. Burcu Kısa ile birlikte detaylıca değerlendirebilir ve tedavinizi bulunduğunuz aşamadan devralabiliriz.
